Mapa wysokości terenu (NMT okolicy)
Moduł opisuje ukształtowanie okolicy, a nie samej działki. Wysokości z modelu są przybliżone. Nie zastąpią pomiaru geodety ani projektu zagospodarowania działki.
W skrócie
- Najniższa i najwyższa wysokość dotyczą całego obszaru wokół działki, a nie samej działki.
- Deniwelacja to różnica między nimi. Pokazuje, jak bardzo pofałdowany jest teren w okolicy.
- Położenie działki mówi, czy leży na dnie doliny, na zboczu, czy na płaskim wzniesieniu.
- Przyda Ci się, gdy chcesz zrozumieć, jak działka leży względem okolicy – w dolinie, na stoku czy na wzniesieniu.
1. O czym mówi moduł?
Co znajdziesz
Moduł pokazuje, jak ukształtowany jest teren wokół działki. Korzysta z Numerycznego Modelu Terenu (NMT), czyli cyfrowej mapy wysokości gruntu z państwowego zasobu geodezyjnego. Rysuje mapę hipsometryczną, na której kolory oznaczają wysokość.
Podaje też kilka liczb dla obszaru wokół działki: najniższą i najwyższą wysokość, deniwelację, średnią wysokość, położenie działki na tle okolicy i kierunek, w którym opada teren.[1] Mówi, w jakim krajobrazie leży działka, a nie jak stroma jest sama działka.
Ustawienia analizy, np. promień, progi klas i zakres lat, zależą od konfiguracji modułu i mogą się zmieniać. Obowiązujące wartości zobaczysz w aplikacji przy wyniku.
Do czego Ci się to przyda
Zobaczysz działkę na tle krajobrazu. Czy leży w dolinie, na zboczu, czy na płaskim wzniesieniu (wierzchowinie)? Jak duże są różnice wysokości wokół? W którą stronę spływa woda?
To podpowiada, czy w obniżeniach zbiera się woda i zimne powietrze, czy są mgły i przymrozki. Ocenisz widoki, narażenie na wiatr i to, czy droga dojazdowa ma strome odcinki.
2. Deniwelacja okolicy to nie nachylenie działki
Deniwelacja to różnica wysokości między najwyższym a najniższym punktem w badanym obszarze. Przykład: najniżej jest 112 m n.p.m. (nad poziomem morza), najwyżej 148 m n.p.m. Deniwelacja wynosi więc 36 m.
Ta liczba mówi, jak duże są różnice wysokości, ale nie jak stromo jest. Te same 36 m mogą rozłożyć się na 2 km łagodnego zbocza, co daje spadek około 1,8 procent. Mogą też przypadać na 80 m urwistej skarpy, czyli spadek około 45 procent.
Deniwelacja nie mówi też, gdzie w tym zakresie leży Twoja działka. Jeśli działka stoi na płaskiej terasie, a deniwelacja okolicy jest duża, znaczy to tylko, że w pobliżu jest zbocze.
3. Model terenu nie zawiera budynków ani drzew
Numeryczny Model Terenu to cyfrowy obraz samego gruntu. Nie ma w nim budynków, drzew, mostów ani innych obiektów nad ziemią. To siatka punktów wysokości co 1 m na 1 m. Dostępna jest też wersja z oczkiem 5 m na 5 m.[1]
Obiekty nad ziemią opisuje dopiero Numeryczny Model Pokrycia Terenu. Ma on oczko 0,5 m w miastach i 1,0 m poza nimi.[2]
Co z tego wynika w praktyce? Moduł może pokazać otwarty widok tam, gdzie naprawdę stoi ściana lasu albo osiedle. Mówi tylko, czy teren się wznosi, a nie czy cokolwiek zobaczysz.
4. Rozdzielczość to nie dokładność
Rozdzielczość to wielkość oczka siatki, czyli co ile metrów model ma zapisaną wysokość. Dokładność to błąd wysokości w pojedynczym punkcie.
W warunkach technicznych na zbieranie danych o wysokości spotyka się takie wymagania: średni błąd wysokości chmury punktów (mh) do 0,10 m, a modelu terenu do 0,20 m.[4] Chmura punktów to miliony punktów zmierzonych laserem z samolotu. Te wymagania dotyczą konkretnych zamówień, a nie całego zasobu.
Różnica wysokości rzędu kilkudziesięciu centymetrów mieści się więc w granicach błędu modelu. W lasach, w gęstych zaroślach i na mokradłach dokładność bywa gorsza.
5. Model pokazuje teren z chwili nalotu
Model pokazuje teren taki, jaki był podczas nalotu samolotu pomiarowego, a nie taki, jaki jest, gdy go oglądasz. Dane w zasobie pochodzą z nalotów wykonanych na przestrzeni wielu lat. Gęstość chmury punktów wynosi zwykle od 4 do 20 punktów na metr kwadratowy.[3]
Na polach i w lasach ma to małe znaczenie, bo teren zmienia się tam powoli. Gorzej tam, gdzie człowiek przekształca teren: przy czynnych kopalniach odkrywkowych, hałdach, dużych budowach, nowych drogach z nasypami i wykopami, przebudowanych wałach i osiedlach na wyrównanym polu.
Bywa też odwrotnie. W modelu działka leży w dołku, a w rzeczywistości ktoś nasypał na nią metr ziemi. Rok zebrania danych sprawdzisz w Geoportalu.[5]
6. Promień analizy zmienia każdą liczbę
Najniższą i najwyższą wysokość, deniwelację i średnią moduł liczy w określonym promieniu wokół działki. Inny promień daje inny wynik, czasem zupełnie inny. Przykład: ta sama działka w promieniu 250 m ma deniwelację 6 m, a w promieniu 2 km już 80 m, bo w zasięgu znalazło się pobliskie wzgórze.
Najniższa i najwyższa wartość to skrajności. Łatwo je zafałszować błędnie sklasyfikowanym punktem. Na przykład odbicie lasera od przewodu linii energetycznej zawyża maksimum. Dwie działki porównuj więc tylko przy tym samym promieniu.
7. Jak czytać wynik w aplikacji
Karty i pola na ekranie (nazwy jak w aplikacji):
| Na ekranie | Co oznacza |
|---|---|
| Wysokość min. / Wysokość maks. | najniższy i najwyższy punkt terenu w otoczeniu działki, w m n.p.m. |
| Deniwelacja | różnica między nimi – mówi, czy okolica jest płaska (kilka metrów) czy pagórkowata/górska (dziesiątki metrów). |
| Śr. wysokość działki | średnia wysokość terenu na działce; porównaj z min. i maks. otoczenia, żeby ocenić, czy działka leży w obniżeniu (ryzyko spływu wód, zastoisk zimnego powietrza, mgieł) czy na wzniesieniu (widok, wiatr). |
| Fakty | te same wartości z opisem „otoczenia” – dotyczą obszaru analizy, nie samej działki. |
| Wykres „Udział przedziałów wysokości” | ile procent otoczenia leży w kolejnych przedziałach wysokości. |
| Warstwy mapy | „Wysokość terenu (NMT)” – kolorowa mapa wysokości; „Cieniowanie rzeźby terenu” – cienie uwydatniające doliny i skarpy. |
Mapa hipsometryczna – kolor oznacza przedział wysokości z legendy. Legenda zwykle obejmuje tylko zakres wysokości w okolicy. Ta sama czerwień może więc oznaczać 8 m ponad okolicę albo 400 m różnicy wysokości.
Cieniowanie rzeźby pomaga zobaczyć kształt terenu, ale bywa mylące. Przy niektórych ustawieniach doliny wyglądają jak grzbiety. Gdy obraz wydaje się dziwny, sprawdź liczby.
Dno doliny i zbocze – na dnie zbiera się woda i zimne powietrze. Wody gruntowe są tam często płytko, częste są mgły i przymrozki. Przez zbocze woda i zimne powietrze spływają w dół.
Wierzchowina i grzbiet – sucho, dobre przewietrzanie, zimne powietrze się nie zatrzymuje. Za to więcej wiatru, a woda gruntowa leży zwykle głębiej. Opis położenia jest przybliżony.
Kierunek opadania terenu – dotyczy całego badanego obszaru, a nie spadku na działce. Pomaga ocenić, dokąd spływa woda, ale nie służy do liczenia nasłonecznienia.
8. Najczęstsze błędy
| Częsty mit | Jak jest naprawdę |
|---|---|
| Deniwelacja okolicy 30 m oznacza, że działka jest stroma. | Deniwelacja dotyczy całego obszaru wokół działki. Sama działka może być zupełnie płaska. |
| Wysokość z modelu nadaje się do projektu. | To dane zbierane hurtowo, o ograniczonej dokładności. Do projektu potrzebujesz mapy do celów projektowych z pomiaru geodety. |
| Działka leży 3 m nad rzeką, więc jej nie zaleje. | Zasięg powodzi wynika z modeli przepływu wody i map zagrożenia powodziowego, a nie z samej różnicy wysokości. |
| Model pokazuje teren taki, jaki jest teraz. | Model pokazuje teren z chwili nalotu, a dane pochodzą z różnych lat. Tam, gdzie teren przekształcono, może wyglądać inaczej. |
9. Co sprawdzić dalej
□ Sprawdź, w jakim promieniu liczono najniższą i najwyższą wysokość oraz deniwelację.
□ Przeczytaj legendę mapy, zanim zaczniesz odczytywać kolory.
□ Sprawdź rok zebrania danych i porównaj model z aktualnym zdjęciem lotniczym (ortofotomapą).[5]
□ Ustal, czy woda spływa z działki na sąsiednie domy i drogi, czy z nich na działkę. Prawo wodne zabrania zmieniać spływ wody na swoim gruncie ze szkodą dla sąsiadów.[6]
□ Przejrzyj całą drogę dojazdową: podjazdy, obniżenia i odprowadzanie wody.
□ Sprawdź moduły: ukształtowanie terenu działki, niwelację, zagrożenie powodziowe i warunki gruntowe.
10. FAQ
Czy ten moduł pokazuje spadek mojej działki?
Nie. Nachylenie działki i stronę świata, w którą jest zwrócona, liczy moduł ukształtowania terenu działki. Ilość ziemi do wykopania i nasypania liczy moduł niwelacji.
Czy z mapy wysokości odczytam, czy działka jest zagrożona powodzią?
Nie. Zasięg powodzi wynika z modeli przepływu wody i z urzędowych map zagrożenia powodziowego. Czym innym są podtopienia od wód gruntowych i zalania po ulewach. Mogą się zdarzyć daleko od rzeki.
Dlaczego model nie widzi rowu, który jest w terenie?
Model nie widzi przepustów pod drogą, zakrytych rowów, drenażu ani rowów węższych niż oczko siatki. Teren, który wygląda na bezodpływowy, może być odwodniony. A rów widoczny w modelu mógł dawno zostać zasypany.
Powiązane kompendia: Ukształtowanie terenu działki, Niwelacja działki, Zagrożenie powodziowe, Osuwiska.
11. Źródła
[1] Geoportal.gov.pl – Numeryczny Model Terenu (NMT): siatka 1 m i 5 m, źródła danych. https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/numeryczny-model-terenu-nmt/
[2] Geoportal.gov.pl – Numeryczny Model Pokrycia Terenu (NMPT): obiekty nad terenem, oczko 0,5 m i 1,0 m. https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/numeryczny-model-pokrycia-terenu-nmpt/
[3] Geoportal.gov.pl – Dane pomiarowe LiDAR: gęstość 4-20 pkt/m2, lata 2010-2025. https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/dane-pomiarowe-lidar/
[4] GUGiK – warunki techniczne na pozyskanie danych wysokościowych: mh chmury do 0,10 m, mh NMT do 0,20 m. https://www.gov.pl/attachment/c787f356-f4a2-4e08-af23-804f4995fd8e
[5] GUGiK – Monitoring pozyskiwania danych: stan prac dla chmury punktów, NMT, NMPT i ortofotomapy. https://www.gov.pl/web/gugik/monitoring-pozyskiwania-danych
[6] Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne – art. 234: zakaz zmiany stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich. https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/1566
12. Nota
Opracowanie ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje mapy do celów projektowych, dokumentacji geologiczno-inżynierskiej, urzędowych map zagrożenia powodziowego ani planów zagospodarowania przestrzennego. Przepisy, dane, statystyki, opłaty i terminy się zmieniają. Przed decyzją sprawdź aktualne informacje u źródła.